अध्याय ३ : व्यासांचा जन्म आणि देवी भागवताच्या कथनाची परंपरा

नैमिषारण्यात शौनक ऋषी आणि इतर महर्षी सूतजींकडून देवी भागवताचे कथन ऐकत होते. त्यांनी सूतजींना विचारले की, हे परम पवित्र पुराण प्रथम कोणी रचले आणि त्याचे कथन कोणत्या परंपरेने पुढे आले? तेव्हा सूतजींनी महर्षी व्यासांच्या जन्माची कथा सांगण्यास सुरुवात केली. प्राचीन काळी पराशर नावाचे महान ऋषी होते. एकदा ते यमुना नदीच्या तीरावर आले असता त्यांना सत्यवती नावाची कन्या नाव चालवताना दिसली. ती मत्स्यगंधा म्हणून प्रसिद्ध होती. पराशर ऋषींनी तिच्याकडे नदी पार करून देण्याची विनंती केली. सत्यवतीने त्यांना नावेत बसवून नदीच्या मध्यभागी नेले. त्या वेळी पराशर ऋषींना तिच्यापासून एका तेजस्वी पुत्राचा जन्म होईल अशी इच्छा झाली. सत्यवतीने आपल्या कुमारिकेच्या अवस्थेचा विचार करून संकोच व्यक्त केला. तेव्हा पराशरांनी तिला वर दिला की, या प्रसंगानंतरही तिचे कौमार्य अबाधित राहील आणि तिच्या शरीरातून येणारा मत्स्याचा वास दूर होऊन दिव्य सुगंध प्राप्त होईल. त्यांनी आपल्या योगशक्तीने त्या नदीच्या परिसरात धुके निर्माण केले. त्यानंतर सत्यवतीपासून एका तेजस्वी पुत्राचा जन्म झाला. जन्मताच त्या बालकाने तपस्वी स्वरूप धारण केले. तो कृष्णवर्णाचा असल्यामुळे कृष्ण आणि द्वीपावर जन्म झाल्यामुळे द्वैपायन म्हणून ओळखला गेला. पुढे हाच महर्षी कृष्णद्वैपायन व्यास म्हणून प्रसिद्ध झाला. जन्मानंतर त्याने आपल्या मातेला सांगितले की, जेव्हा जेव्हा तिची गरज असेल तेव्हा तिच्या स्मरणाने तो तिच्यासमोर उपस्थित होईल. असे सांगून तो तपश्चर्येसाठी निघून गेला.

महर्षी व्यासांनी पुढे वेदांचे विभाग केले आणि विविध पुराणांची रचना केली. त्यांनी वेदांचे ज्ञान लोकांना सहज समजावे म्हणून त्यांचे चार विभाग केले आणि आपल्या शिष्यांना त्यांचा अभ्यास करण्यास दिला. त्यांनी महाभारताची रचना केली आणि विविध पुराणांद्वारे धर्म, कर्म, ज्ञान, भक्ती आणि मोक्ष यांचे वर्णन केले. तरीही त्यांच्या मनात एक प्रकारची अस्वस्थता होती. त्यांना वाटत होते की, आपण अनेक ग्रंथांची रचना केली असली तरी मनाला पूर्ण समाधान प्राप्त झालेले नाही. त्या वेळी देवर्षी नारद त्यांच्या आश्रमात आले. व्यासांनी नारदांचे स्वागत करून आपल्या मनातील खिन्नता त्यांना सांगितली. नारदांनी त्यांना सांगितले की, भगवती आदिशक्तीचे परम माहात्म्य, तिचे स्वरूप आणि तिच्या भक्तीचे महत्त्व यांचे पूर्ण वर्णन अजून झालेले नाही. जगताची अधिष्ठात्री असलेल्या देवीची महती प्रेमाने आणि भक्तिभावाने वर्णन करणारा ग्रंथ रचावा. नारदांच्या या वचनांनी व्यासांच्या मनाला दिशा मिळाली. त्यांनी आदिशक्तीचे ध्यान केले आणि तिच्या कृपेने देवी भागवताची रचना केली. या पुराणामध्ये भगवतीला परमशक्ती मानून तिच्या विविध रूपांचे, अवतारांचे, भक्तांच्या कथा आणि देवतांच्या प्रसंगांचे विस्तृत वर्णन केले गेले.

सूतजींनी पुढे सांगितले की, महर्षी व्यासांनी हे पवित्र पुराण आपल्या पुत्राला, महान योगी शुकदेवांना सांगितले. शुकदेवांनीही ते श्रद्धेने ऐकले आणि पुढे या दिव्य ज्ञानाची परंपरा चालू राहिली. देवी भागवतामध्ये भगवतीच्या महिम्याचे असंख्य प्रसंग येतात. देव संकटात सापडले असता तिचे स्मरण करतात, ऋषी तिची उपासना करतात आणि भक्त तिच्या कृपेची प्रार्थना करतात. अशा प्रकारे व्यासांनी रचलेले हे पुराण पुढे ऋषी आणि शिष्यांच्या परंपरेतून प्रवाहित झाले. नैमिषारण्यात सूतजी हेच पवित्र कथन शौनकादी ऋषींना सांगत होते. ऋषींनी अत्यंत श्रद्धेने व्यासांच्या या दिव्य कार्याचे श्रवण केले आणि भगवतीच्या पुढील चरित्राची कथा ऐकण्याची विनंती केली. त्यानंतर सूतजींनी देवीचे स्मरण करून पुढील अध्यायातील कथा सांगण्यास सुरुवात केली.

देवी भागवताची कथा गुरुमाई यांच्या आध्यात्मिक कथामालेत वाचा. देवी भागवताच्या अधिक कथा आणि सनातन परंपरेतील ज्ञानासाठी blog.gurumaai.org ला भेट द्या. गुरुमाई यांच्याविषयी अधिक माहितीसाठी www.gurumaai.org हे मुख्य संकेतस्थळ पाहा.