अध्याय ९ : दक्षकन्या सतीचा जन्म आणि भगवान शिवाशी विवाह

ब्रह्मदेवांनी सृष्टीचा विस्तार करण्यासाठी दक्ष प्रजापतींना प्रजोत्पादनाचे कार्य दिले. दक्षांनी तपश्चर्या करून आदिशक्ती भगवतीची आराधना केली. त्यांच्या तपश्चर्येने प्रसन्न होऊन भगवतीने त्यांना दर्शन दिले. दक्षांनी प्रार्थना केली की, “हे जगन्माते, आपण माझ्या कन्येच्या रूपाने माझ्या घरी जन्म घ्यावा आणि आपल्या कृपेने माझ्या वंशाचा विस्तार व्हावा.” भगवतीने दक्षांची इच्छा मान्य केली आणि योग्य वेळी दक्षांच्या पत्नीच्या गर्भातून कन्येच्या रूपाने जन्म घेतला. ही कन्या अत्यंत तेजस्वी आणि विलक्षण सौंदर्याने युक्त होती. तिचे नाव सती ठेवण्यात आले. बालपणापासूनच सतीच्या मनात भगवान शिवांविषयी विशेष भक्तिभाव होता. तिने भगवान शिवांनाच आपल्या पतीच्या रूपाने स्वीकारण्याचा निश्चय केला. दक्षांना मात्र शिवांविषयी विशेष प्रेम नव्हते. भगवान शिव हे वैराग्यशील, भस्मधारी, कैलासवासी आणि सांसारिक आडंबरापासून दूर असलेले असल्यामुळे दक्षांना ते आपल्या कन्येसाठी योग्य वर वाटत नव्हते. परंतु सतीच्या मनात शिवांविषयीची श्रद्धा अधिकाधिक दृढ होत गेली. तिने भगवान शिवांना प्राप्त करण्यासाठी कठोर तपश्चर्या करण्याचा निश्चय केला. सतीने दीर्घकाळ उपवास, जप आणि ध्यान केले. तिच्या कठोर तपश्चर्येने त्रैलोक्यातील देवतांचेही लक्ष तिच्याकडे गेले. अखेर भगवान शिव तिच्या तपश्चर्येने प्रसन्न झाले. सतीने त्यांच्याच चरणी आपले मन अर्पण केले आणि भगवान शिवांनीही तिची पत्नी म्हणून स्वीकार केला. देवता आणि ऋषींच्या उपस्थितीत सती आणि शिवांचा विवाह झाला. दक्षांच्या मनात मात्र शिवांविषयीचा पूर्वीचा राग पूर्णपणे दूर झाला नव्हता. कन्येचा विवाह भगवान शिवांशी झाला असला तरी दक्षांच्या मनात त्यांच्याविषयी आदर निर्माण झाला नाही. सती मात्र कैलासावर भगवान शिवांसह आनंदाने राहू लागली.

काळ पुढे गेला. दक्ष प्रजापतींना ब्रह्मदेवांनी प्रजापतींच्या कार्यात मोठे स्थान दिले होते. त्यामुळे त्यांच्या मनात आपल्या पदाचा आणि सामर्थ्याचा अभिमान वाढत गेला. एकदा देवतांची मोठी सभा भरली असता दक्ष तेथे आले. सर्व देवता आणि ऋषी त्यांचा आदर करण्यासाठी उभे राहिले, परंतु भगवान शिव मात्र आपल्या ध्यानावस्थेत स्थिर राहिले. शिवांनी दक्षांना नमस्कार केला नाही, असे दक्षांना वाटले आणि त्यांच्या मनात शिवांविषयीचा पूर्वीचा द्वेष अधिकच वाढला. दक्षांनी हा प्रसंग मनात ठेवला. काही काळानंतर त्यांनी एक महान यज्ञ करण्याचा निश्चय केला. या यज्ञासाठी त्यांनी देवता, ऋषी, प्रजापती आणि इतर मान्यवरांना आमंत्रित केले; परंतु भगवान शिव आणि सती यांना आमंत्रण दिले नाही. यज्ञाची तयारी मोठ्या प्रमाणावर सुरू झाली. विविध दिशांमधून ऋषी आणि देवता दक्षाच्या यज्ञस्थळी येऊ लागले. कैलासावर असताना सतीने आकाशातून देवतांना त्यांच्या विमानांमधून जाताना पाहिले. तिला समजले की तिचे वडील दक्ष यांनी मोठा यज्ञ आयोजित केला आहे. तिने भगवान शिवांना विचारले, “माझे वडील यज्ञ करीत आहेत. सर्व देवता आणि नातेवाईक तेथे जात आहेत. आपणही तेथे जाऊ या.” भगवान शिवांनी तिला सांगितले की, दक्षांनी त्यांना यज्ञासाठी आमंत्रित केलेले नाही. जिथे निमंत्रण नसते आणि अपमानाची शक्यता असते, तिथे जाणे योग्य नाही. परंतु सतीला आपल्या पित्याच्या घरी जाण्याची इच्छा होती. तिने भगवान शिवांना सांगितले की, कन्येला आपल्या पित्याच्या घरी जाण्यासाठी नेहमी निमंत्रणाची आवश्यकता नसते. तिने शिवांकडे पुन्हा विनंती केली.

भगवान शिवांनी सतीला दक्षाच्या मनातील रागाची आठवण करून दिली आणि तेथे अपमान होण्याची शक्यता असल्याचे सांगितले. तरीही सतीने आपल्या पित्याच्या यज्ञाला जाण्याचा निर्णय घेतला. भगवान शिवांनी तिला एकटीने जाण्याची परवानगी दिली आणि सती दक्षाच्या यज्ञस्थळी पोहोचली. तेथे तिने आपल्या माता, बहिणी आणि इतर नातेवाईकांना पाहिले. सर्वत्र यज्ञाची मोठी तयारी सुरू होती. परंतु सतीच्या आगमनाने दक्षाला आनंद झाला नाही. त्याने तिचे योग्य स्वागत केले नाही. सतीने यज्ञस्थळी सर्व देवतांसाठी आणि ऋषींसाठी ठेवलेले भाग पाहिले; परंतु भगवान शिवांसाठी कोणताही यज्ञभाग ठेवलेला नव्हता. हे पाहून सतीच्या मनाला अत्यंत दुःख झाले. तिने दक्षाला विचारले की, भगवान शिवांना यज्ञात स्थान का दिले नाही? दक्षाने शिवांविषयी अपमानास्पद शब्द उच्चारले. आपल्या पतीचा अपमान आपल्या पित्याकडून होत असल्याचे पाहून सती अत्यंत संतप्त झाली. तिने दक्षाला स्पष्ट सांगितले की, भगवान शिव हे सर्वश्रेष्ठ देव असून त्यांचा अपमान सहन करणे तिला शक्य नाही. तिने आपल्या पित्याला सांगितले की, ज्या शरीराला दक्षाची कन्या म्हणून ओळख मिळाली आहे, ते शरीर तिला आता स्वीकारायचे नाही. यानंतर सतीने योगाग्नीने आपले शरीर त्यागले. यज्ञस्थळी उपस्थित देवता, ऋषी आणि नातेवाईक हे दृश्य पाहून स्तब्ध झाले. सतीच्या देहत्यागाची वार्ता कैलासावर पोहोचली आणि भगवान शिवांच्या क्रोधातून पुढील महान घटना घडण्याची सुरुवात झाली.

गुरुमाई यांच्या देवी भागवत कथामालेतील पुढील कथा blog.gurumaai.org वर वाचता येतील. गुरुमाई यांच्याविषयी अधिक माहिती आणि त्यांच्या आध्यात्मिक कार्यासाठी www.gurumaai.org हे मुख्य संकेतस्थळ आहे.