अध्याय ११ : सतीचा देह घेऊन भगवान शिवांचे भ्रमण

सतीने दक्षाच्या यज्ञस्थळी देहत्याग केल्यानंतर भगवान शिवांना तिच्या वियोगाचे अत्यंत दुःख झाले. दक्षाच्या यज्ञाचा विध्वंस झाल्यानंतर वीरभद्र आणि शिवगण कैलासावर परतले, परंतु सतीचा मृत्यू झाल्यामुळे भगवान शिवांच्या मनाला शांतता मिळाली नाही. ते दक्षाच्या यज्ञस्थळी आले आणि त्यांनी सतीचा देह आपल्या हातात घेतला. आपल्या प्रिय पत्नीचा निर्जीव देह पाहून भगवान शिव दुःखाने व्याकुळ झाले. त्यांनी सतीचा देह आपल्या खांद्यावर घेतला आणि ते सर्व दिशांना फिरू लागले. त्यांच्या डोळ्यांतून दुःखाश्रू वाहत होते. ते कधी पर्वतांवर, कधी वनांमध्ये, कधी नदीकाठी तर कधी निर्जन प्रदेशात फिरत होते. सतीच्या वियोगामुळे भगवान शिवांचे मन पूर्णपणे संसारापासून दूर झाले होते. ते ना अन्न घेत होते, ना विश्रांती घेत होते. सतीच्या देहाला सोडण्याची त्यांची इच्छा नव्हती. भगवान शिवांच्या या अवस्थेमुळे देवता चिंतेत पडले. सती ही आदिशक्तीच होती आणि तिचा देह भगवान शिवांच्या हातात असल्यामुळे तिच्या शरीराच्या स्पर्शाने विविध स्थाने पवित्र होत होती. परंतु शिवांचे हे अखंड दुःख आणि त्यांचे दिशाहीन भ्रमण दीर्घकाळ सुरू राहिल्यास सृष्टीच्या व्यवहारावर त्याचा परिणाम होईल, अशी देवतांना चिंता वाटली. ब्रह्मदेव, विष्णू आणि इतर देवतांनी एकत्र येऊन या परिस्थितीचा विचार केला. भगवान शिवांना सतीच्या देहापासून अलग करणे आवश्यक होते, अन्यथा त्यांचे दुःख दूर होणार नव्हते.

देवतांनी भगवान विष्णूंकडे प्रार्थना केली. भगवान विष्णूंनी परिस्थिती पाहून आपल्या सुदर्शनचक्राचा उपयोग करण्याचा निर्णय घेतला. ते भगवान शिवांच्या मागे गेले. शिवांना याची जाणीव होऊ न देता विष्णूंनी सुदर्शनचक्राने सतीच्या शरीराचे विविध भाग वेगवेगळ्या ठिकाणी पडतील अशा प्रकारे केले. सतीचा प्रत्येक अवयव पृथ्वीवर ज्या ज्या स्थळी पडला, ती ती स्थाने पुढे अत्यंत पवित्र मानली गेली. या स्थळांना शक्तिपीठे म्हणून प्रसिद्धी मिळाली. त्या प्रत्येक ठिकाणी आदिशक्तीचे एक रूप आणि तिच्यासोबत भगवान शिवांचे एक भैरवरूप पूजले जाऊ लागले. सतीच्या शरीराचे भाग पृथ्वीवर पडत गेले आणि भगवान शिवांच्या मनातील सतीच्या देहाशी असलेले बंधन हळूहळू दूर झाले. शेवटी सतीचा संपूर्ण देह पृथ्वीवर विखुरला आणि भगवान शिवांनी पुन्हा वैराग्य धारण केले. ते कैलासाकडे परतले आणि गहन ध्यानात मग्न झाले. सतीच्या देहातून निर्माण झालेली ही शक्तिपीठे पुढे देवीच्या उपासनेची महान केंद्रे बनली. देवतांनी या स्थळांची महती जाणली आणि तेथे भगवतीची पूजा सुरू केली. सतीच्या देहाचा प्रत्येक भाग ज्या भूमीवर पडला, त्या भूमीला देवीच्या शक्तीचे अधिष्ठान प्राप्त झाले. त्यामुळे पृथ्वीवरील अनेक तीर्थस्थाने पुढे शक्तीच्या उपासनेची प्रमुख स्थाने म्हणून प्रसिद्ध झाली.

सतीचा देह नष्ट झाल्यानंतर आदिशक्ती अदृश्य झाली असे नव्हते. सृष्टीच्या कल्याणासाठी तिने पुन्हा अवतार धारण करण्याचा संकल्प केला. हिमालय पर्वत आणि त्यांची पत्नी मेना यांनी भगवतीची उपासना केली होती. त्यांच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन आदिशक्तीने त्यांच्या घरी कन्येच्या रूपाने जन्म घेण्याचा निर्णय घेतला. पुढे तीच कन्या पार्वती म्हणून प्रसिद्ध झाली. पार्वतीच्या जन्मामुळे सतीच्या कथेला नवा अध्याय प्राप्त झाला. भगवान शिव मात्र अद्याप सतीच्या वियोगामुळे गहन समाधीत होते. देवतांना पुढे तारकासुराच्या अत्याचारापासून मुक्त होण्यासाठी भगवान शिव आणि पार्वती यांचा विवाह आवश्यक होणार होता. त्यामुळे आदिशक्तीचा पार्वतीरूपातील अवतार हा पुढील महान घटनांचा आरंभ ठरला. सतीच्या देहत्यागापासून शक्तिपीठांची निर्मिती आणि पार्वतीच्या जन्मापर्यंतची ही कथा देवीच्या अनंत शक्तीचे विविध रूप प्रकट करणारी ठरली. गुरुमाई यांच्या देवी भागवत कथामालेतील पुढील कथा blog.gurumaai.org वर वाचता येतील. गुरुमाई यांच्याविषयी अधिक माहिती आणि त्यांच्या आध्यात्मिक कार्यासाठी www.gurumaai.org हे मुख्य संकेतस्थळ आहे.