अध्याय २ : राजा जनमेजयाचा सर्पसत्र आणि देवी भागवत श्रवणाचा संकल्प

राजा परीक्षिताच्या मृत्यूनंतर त्याचा पुत्र जनमेजय राजा झाला. आपल्या पित्याचा मृत्यू तक्षक नागाच्या दंशामुळे झाला होता, ही गोष्ट त्याच्या मनात खोलवर रुजली होती. तक्षकाविषयी त्याच्या मनात तीव्र संताप निर्माण झाला आणि त्याने सर्व सर्पांचा नाश करण्यासाठी महान सर्पसत्र यज्ञ करण्याचा निश्चय केला. अनेक विद्वान ऋत्विज, ब्राह्मण आणि ऋषींना बोलावून यज्ञाची तयारी करण्यात आली. विधिपूर्वक अग्नी प्रज्वलित झाला आणि मंत्रांच्या प्रभावाने आकाश, पृथ्वी आणि पाताळातील असंख्य सर्प त्या यज्ञाग्नीमध्ये ओढले जाऊ लागले. नाग एकामागून एक अग्नीत पडू लागले. आपल्या वंशाचा विनाश होत असल्याचे पाहून नागराज वासुकी अत्यंत भयभीत झाला. तक्षक मात्र इंद्राच्या आश्रयाला गेला. जनमेजयाच्या यज्ञाची शक्ती इतकी प्रबळ होती की तक्षकासह इंद्रालाही यज्ञस्थळी ओढले जाण्याची वेळ आली. तक्षक इंद्राच्या आश्रयाला असल्यामुळे देवेंद्रही चिंतेत पडला. त्या वेळी देव आणि ऋषींमध्ये मोठी खळबळ उडाली. सर्पांचा संपूर्ण नाश होण्याची शक्यता निर्माण झाली होती. शेवटी आस्तिक ऋषी यज्ञस्थळी आले. त्यांनी जनमेजयाची स्तुती केली आणि योग्य वेळी त्याच्याकडे वर मागण्याची संधी मिळवली. राजाने प्रसन्न होऊन त्यांना वर मागण्यास सांगितले. आस्तिकांनी सर्पसत्र थांबवण्याचा वर मागितला. राजा जनमेजयाला तक्षकाचा नाश व्हावा अशी इच्छा असली तरी ब्राह्मणाला दिलेले वचन मोडणे त्याला शक्य नव्हते. त्यामुळे त्याने यज्ञ थांबवण्याची आज्ञा दिली आणि सर्पांचा विनाश थांबला. तक्षकाचे प्राण वाचले आणि नागवंशावर आलेले संकट दूर झाले.

या घटनेनंतर राजा जनमेजयाच्या मनात अनेक प्रश्न निर्माण झाले. कर्म, मृत्यू, पाप, पुण्य आणि जीवाच्या भवितव्याविषयी त्याला अधिक जाणून घ्यायचे होते. त्याला जाणवले की केवळ बाह्य शत्रूचा नाश करून मनुष्याच्या जीवनातील सर्व दुःख दूर होत नाही. त्यानंतर त्याने महर्षी व्यासांना आपल्या मनातील प्रश्न विचारले आणि भगवती आदिशक्तीचे स्वरूप व तिचे माहात्म्य सांगण्याची विनंती केली. व्यासांनी राजाला देवी भागवताचे श्रवण करण्याचा मार्ग सांगितला. त्यांनी आदिशक्तीला सर्व जगाची अधिष्ठात्री सांगून तिच्या कृपेचे अनेक दिव्य प्रसंग वर्णन करण्यास सुरुवात केली. जनमेजयाने श्रद्धेने देवी भागवत ऐकण्याचा संकल्प केला. ऋषी, ब्राह्मण आणि विद्वान यांच्या उपस्थितीत पवित्र कथाश्रवणाची व्यवस्था करण्यात आली. देवीचे स्मरण करून व्यासांनी कथेला प्रारंभ केला आणि सृष्टीच्या आदिकारणापासून भगवतीच्या विविध रूपांपर्यंतचे दिव्य चरित्र सांगण्यास सुरुवात केली. अशा प्रकारे राजा जनमेजयाच्या जीवनातील सर्पसत्राच्या प्रसंगानंतर त्याची कथा देवी भागवताच्या विस्तृत श्रवणाशी जोडली गेली आणि आदिशक्तीच्या महिम्याचे वर्णन पुढे सुरू झाले.

देवी भागवताची कथा गुरुमाई यांच्या आध्यात्मिक कथामालेत वाचा. देवी भागवताच्या अधिक कथा आणि सनातन परंपरेतील ज्ञानासाठी blog.gurumaai.org ला भेट द्या. गुरुमाई यांच्याविषयी अधिक माहितीसाठी www.gurumaai.org हे मुख्य संकेतस्थळ पाहा.