अध्याय १३ : राजा पुरूरवा आणि उर्वशीची कथा

सुद्युम्नाने राज्य आपल्या पुत्र पुरूरवाला सोपवून वनात प्रयाण केल्यानंतर पुरूरवा प्रतिष्ठान नगरीत राज्य करू लागला. तो गुणवान, सुंदर, पराक्रमी आणि प्रजेचे पालन करण्यात तत्पर होता. त्याच्या राज्यात प्रजा सुखी होती. एकदा पुरूरवा राजा गंधर्वलोकातील अत्यंत सुंदर अप्सरा उर्वशीच्या प्रेमात पडला. उर्वशीही त्याच्याकडे आकर्षित झाली. ती पृथ्वीवर त्याच्यासोबत राहण्यास तयार झाली; परंतु तिने राजासमोर काही अटी ठेवल्या. उर्वशीने सांगितले की, तिच्याकडे दोन मेंढे असतील आणि राजा त्यांचे सदैव रक्षण करील. दुसरी अट अशी होती की, राजा तिच्यासमोर कधीही नग्न अवस्थेत दिसता कामा नये. या अटी मान्य करून पुरूरवा आणि उर्वशी एकत्र राहू लागले. राजा तिच्या प्रेमात इतका मग्न झाला की, त्याचे मन राज्यकारभारापेक्षा उर्वशीमध्ये अधिक रमू लागले. अनेक वर्षे ते दोघे सुखाने राहिले. परंतु उर्वशीला पृथ्वीवर राहण्याची इच्छा कायमची नव्हती. तिच्या स्वर्गीय जीवनाची आणि गंधर्वलोकाची तिला आठवण होती. गंधर्वांना उर्वशीला पुन्हा स्वर्गात आणायचे होते. त्यांनी तिच्या अटींचा विचार केला आणि योग्य संधीची वाट पाहू लागले. एका रात्री उर्वशी आणि पुरूरवा निद्रेत असताना गंधर्वांनी उर्वशीचे प्रिय असलेले दोन मेंढे चोरून नेले. मेंढ्यांचा आवाज ऐकून उर्वशी व्याकुळ झाली आणि तिने पुरूरवाला त्यांचे रक्षण करण्यास सांगितले. राजा त्यांना वाचवण्यासाठी तातडीने उठला आणि त्या वेळी त्याच्या अंगावर वस्त्र नव्हते. गंधर्वांनी त्याच क्षणी आकाशात विजेचा प्रकाश निर्माण केला. त्या प्रकाशात उर्वशीने पुरूरवाला नग्न अवस्थेत पाहिले. तिची अट भंग झाल्यामुळे ती तत्काळ तेथून निघून गेली. राजा तिच्या मागे धावत गेला, तिला थांबवण्याची विनंती करू लागला; परंतु उर्वशी निघून गेली. 

उर्वशीच्या वियोगाने पुरूरवा अत्यंत दुःखी झाला. तो तिच्या शोधात अनेक ठिकाणी फिरत राहिला. उर्वशीविषयीच्या प्रेमामुळे त्याचे मन स्थिर राहिले नाही. अखेर कुरुक्षेत्रात त्याला उर्वशी पुन्हा दिसली. तिला पाहून पुरूरवा आनंदित झाला आणि त्याने तिला पुन्हा आपल्यासोबत राहण्याची विनंती केली. उर्वशीने त्याच्याशी संवाद साधला आणि त्याला आपल्या पूर्वीच्या जीवनाची आठवण करून दिली. ती म्हणाली की, स्त्रियांशी अत्यधिक आसक्त होणे योग्य नाही आणि मनुष्याने मोहाच्या अधीन होऊन आपले कर्तव्य विसरू नये. पुरूरवा तिच्या वियोगाने व्याकुळ झाला होता; परंतु उर्वशीने त्याला समजावून सांगितले की, तिचे आणि त्याचे नाते कायमचे राहण्यासाठी नव्हते. तिने त्याला राजधर्माकडे आणि आपल्या कर्तव्याकडे परतण्यास सांगितले. उर्वशी काही काळ त्याच्यासोबत राहिली आणि त्यांना पुत्रप्राप्तीही झाली. त्यानंतर ती पुन्हा गंधर्वलोकाकडे निघून गेली. पुरूरवाला तिचा वियोग सहन करणे कठीण झाले, परंतु काळानुसार त्याने आपले मन स्थिर केले. पुढे त्याला गंधर्वांकडून अग्निस्थाली प्राप्त झाली आणि त्याच्या माध्यमातून यज्ञकर्माची परंपरा पुढे चालू झाली. अशा प्रकारे स्वर्गातील अप्सरा उर्वशी आणि पृथ्वीवरील राजा पुरूरवा यांचे प्रेम, त्यांची भेट, अटींचे पालन, गंधर्वांचा उपाय, उर्वशीचा वियोग आणि शेवटी पुरूरवाचे पुन्हा आपल्या कर्तव्याकडे वळणे ही कथा सूतजींनी शौनकादी ऋषींना सांगितली.

या कथेनंतर सूतजींनी सांगितले की, देवी भागवतामध्ये राजे, ऋषी, देवता, अप्सरा आणि विविध लोकांतील जीवांच्या अनेक कथा येतात. प्रत्येक कथा आपल्या स्वतंत्र घटनाक्रमाने पुढे जाते. पुरूरवा आणि उर्वशीची कथा येथे पूर्ण होते आणि त्यानंतर देवी भागवताच्या कथनात पुढील प्रसंग सुरू होतो. गुरुमाई यांच्या देवी भागवत कथामालेतील पुढील कथा blog.gurumaai.org वर वाचता येतील. गुरुमाई यांच्याविषयी अधिक माहिती आणि त्यांच्या आध्यात्मिक कार्यासाठी www.gurumaai.org हे मुख्य संकेतस्थळ आहे.